Giriş
Zina, Türk Medenî Kanunu’nun 161. maddesinde düzenlenen özel (mutlak) boşanma sebeplerinden biridir. Uygulamada başarı; madde metninde yer alan hak düşürücü sürelerin doğru yönetilmesi, ‘affetme’nin etkisinin doğru okunması ve delillerin hukuka uygun şekilde ikamesi ile mümkündür.
1) Hukuki Dayanak (TMK 161 Çerçevesi)
TMK 161, eşlerden birinin zina etmesi hâlinde diğer eşe boşanma davası açma hakkı tanır. Madde iki farklı hak düşürücü süre öngörür ve affetme hâlinde dava hakkını ortadan kaldırır.
2) Hak Düşürücü Süreler: 6 Ay ve 5 Yıl
a) Altı Aylık Süre (Öğrenmeden İtibaren): Zina sebebini öğrenen eş, bu tarihten itibaren altı ay içinde davayı açmalıdır. Süre geçirilirse, zina ispatlansa dahi bu sebebe dayanılarak boşanma kararı verilemez.
b) Beş Yıllık Süre (Eylemden İtibaren): Her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle dava hakkı düşer. Bu, mutlak (üst) süredir; eşin daha geç öğrenmesi sonucu değiştirmez.
c) Sürelerin Niteliği: Her iki süre de hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece resen dikkate alınır.
3) Affetme: Dava Hakkını Ortadan Kaldıran Etki
a) Affetmenin Sonucu: TMK 161’in açık hükmü gereğince ‘affeden tarafın dava hakkı yoktur’. Affetme, açıkça yazılı/sözlü olabileceği gibi davranışlardan da anlaşılabilir (örneğin birlikte yaşamın bilinçli şekilde sürdürülmesi).
b) Zaman Bakımından: Affetme, zina fiilinden sonra gerçekleşmelidir. Olaydan önceki genel hoşgörü, affetme sayılmaz.
c) Yeni Olay: Affetmeden sonra yeni bir zina vakası doğarsa, bu ‘yeni olay’ olarak ayrı değerlendirilir ve yeni süreler işlemeye başlar.
4) Zinanın Kapsamı ve Sınırları
Kanun, zinayı tanımlamaz; öğretide ve yargı içtihadında evlilik devam ederken eşin bilerek ve isteyerek üçüncü kişiyle cinsel ilişkiye girmesi aranır. Flört, mesajlaşma veya sadakate aykırı diğer davranışlar tek başına TMK 161 kapsamına girmeyebilir; bu tür haller TMK 166/1 ‘evlilik birliğinin sarsılması’ başlığı altında değerlendirilebilir.
5) Strateji: TMK 161 mi, TMK 166/1 mi?
Zinanın ispatı güçse veya süreler/affetme riski varsa, TMK 166/1’e dayalı olarak terditli (kademeli) başvuru stratejisi değerlendirilebilir. Ancak affedilen bir fiil, hangi başlıkla ileri sürülürse sürülsün boşanma gerekçesi yapılamaz; yeni vakıa gereklidir.
6) Delil Yönetimi (HMK Çerçevesi ve Pratik)
a) İspat Yükü (HMK 190): Zina iddiasını ileri süren taraf, iddiasını ispatla yükümlüdür.
b) Hukuka Aykırı Delil Yasağı (HMK 189/2): Hukuka aykırı elde edilen deliller dikkate alınmaz. Gizli ses–görüntü kaydı, başkasının hesabına izinsiz erişim gibi fiiller ciddi risk taşır.
c) Belge ve Elektronik Veriler (HMK 199): Yazışmalar, fotoğraf–video, konum kayıtları, e-postalar ve mesajlaşmalar belge sayılabilir. Otantiklik ve bütünlük önemlidir; mümkünse orijinal dosya ve evrakla çalışın.
d) Tanık: Komşular, site görevlileri, iş arkadaşları gibi tarafsız tanıklar değerli olabilir. Sadece duyuma dayalı ifadeler yerine doğrudan gözleme dayalı anlatımlar tercih edilmelidir.
e) Delil Tespiti (HMK 400 vd.): Delilin kaybolma riski varsa, dava öncesinde delil tespiti yoluna gidilebilir.
7) Uygulamada Kullanılan Delil Türleri
• Otel/konaklama–ulaşım kayıtları, kamera görüntüleri (hukuka uygun elde edilme şartıyla)
• Dijital yazışmalar (WhatsApp, e-posta, SMS); ekran görüntüsü yerine mümkünse cihaz imajı/log kayıtları
• Fatura–abonelik, konum verileri, ortak mekan giriş–çıkış kayıtları
• Tanık beyanları; gerektiğinde uzman bilirkişi incelemesi (dijital delillerin doğrulanması için)
8) Örnek Dava Dilekçesi İskeleti (Kısa)
1. Davalı eşin üçüncü kişiyle evlilik birliği devam ederken cinsel ilişkiye girdiği, tarafımızca …/…/20… tarihinde öğrenilmiştir. Bu başvuru, öğrenme tarihinden itibaren altı aylık hak düşürücü süre içinde yapılmıştır.
2. Zina eylemi …/…/20… tarihlidir ve eylemden itibaren beş yıllık üst süre dolmamıştır.
3. Tarafımızca zinaya ilişkin herhangi bir açık veya örtülü affetme söz konusu değildir.
Hukuki Nedenler: TMK 161, 166/1; HMK 189/2, 190, 199, 400 vd. ve sair mevzuat.
Deliller: Tanıklar, dijital yazışmalar (orijinal kayıtlar), otel/ulaşım evrakları, fatura–abonelik bilgileri, bilirkişi, delil tespiti vb.
Sonuç ve İstem: TMK 161 uyarınca boşanmaya ve fer’ilerine karar verilmesini talep ederiz.
9) Sık Yapılan Hatalar ve Çözüm Önerileri
1) Süreyi kaçırmak: Öğrenmeden itibaren 6 ay ve her hâlde 5 yıl; takvimi dosya üzerinde netleştirin.
2) Affetmeyi göz ardı etmek: Affeden eş dava açamaz; davranışlarla oluşan zımni af da aynı sonucu doğurur.
3) Hukuka aykırı delile yaslanmak: HMK 189/2 engeli; delil tespiti ve resmî kayıtlarla çalışın.
4) Dijital delilleri ekran görüntüsüne indirgemek: Otantik kayıt ve meta veriler önemli; mümkünse bilirkişi.
5) Zinanın kapsamını genişletmek: Flört/mesajlaşma her zaman 161 kapsamında değildir; 166/1 alternatifini terditli kurgulayın.
10) Son Kontrol Listesi
✓ Öğrenme tarihi ispatlı mı (mesaj/e-posta/tebligat vb.)?
✓ 6 ay ve 5 yıl süreleri geçmedi mi? Takvim net mi?
✓ Affetme ihtimali var mı? (Birlikte yaşama, açık beyan vb.)
✓ Deliller hukuka uygun mu ve orijinalleri elde mi?
✓ Dijital deliller için gerekirse bilirkişi planlandı mı?
✓ Terditli talep stratejisi değerlendirildi mi (TMK 166/1)?
Sonuç
Zina nedeniyle boşanma davası, doğru süre yönetimi ve hukuka uygun delil stratejisi ile sadeleşir. Altı ay ve beş yıl hak düşürücü süreleri ile affetme kuralı, davanın kaderini belirleyen temel mihenk taşlarıdır. Delillerin otantikliğini ve meşruiyetini sağlam tutmak, hem kabul olasılığını hem de kararın sürdürülebilirliğini artırır.