Giriş
TMK 166/4; daha önce açılan boşanma davası reddedilip karar kesinleştikten sonra, bu kesinleşmeden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayatın yeniden kurulamaması hâlinde, taraflardan birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilmesini öngören objektif nitelikte bir düzenlemedir. Uygulamada başarı; ‘kesinleşmiş ret’, ‘bir yıllık süre’ ve ‘ortak hayatın kurulmadığı’ üçlüsünün temiz delillerle ispatına bağlıdır.
1) Hukuki Dayanak (Özet)
• TMK 166/4: Boşanma davasının reddine ilişkin hükmün kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçer ve bu sürede her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamazsa, evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır; eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
• Tartışmanın odağı kusur değil; kesinleşmiş ret + süre + yeniden birlikte yaşamın kurulamaması üç şartıdır.
2) Ön Koşulların Netleştirilmesi
A) Önceki dava: Konusu boşanma olmalı; karar ret olmalı ve kesinleşmelidir. Görevsizlik/ yetkisizlik gibi usul kararları sayılmaz.
B) Başlangıç tarihi: Süre kararın kesinleşme tarihinden başlar; karar tarihinden değil.
C) Bir yılın dolması: Süre kesintisiz işlemelidir. Bir yıl dolmadan açılan davalar reddedilir.
D) Ortak hayatın kurulmaması: Aynı konutta fiilî birlikte yaşam yeniden başlamamış olmalıdır. Kısa süreli ziyaret/temas tek başına yeterli değildir; yerleşik ve düzenli bir birlikte yaşam aranır.
3) Şartların İnşası (Pratik Yol Haritası)
• Önceki dosya: Ret kararının mahkeme adı–esas/karar no–kesinleşme şerhi ile onaylı suretlerini dosyaya ekleyin.
• Süre takvimi: Kesinleşme tarihinden itibaren 1 yıl için takvim çıkarın; dava tarihi bu tarihi geçmiş olsun.
• Ayrı yaşama göstergeleri: MERNİS adres kayıtları, kira sözleşmeleri, elektrik–su–internet abonelikleri, SGK işyeri kayıtları, çocukların okul/ikamet belgeleri.
• Coğrafî ayrılık: Başka şehir/ülke yaşamı varsa pasaport giriş–çıkışları, ulaşım/konaklama kayıtları.
• Yazışmalar: Barışma girişimlerinin sonuçsuz kaldığını gösteren, hukuka uygun elde edilmiş dijital kayıtlar.
4) İspat ve Delil Yönetimi (HMK Çerçevesi)
• HMK m.190: İspat yükü iddiada olandır; üç şart somut delillerle gösterilmelidir.
• HMK m.189/2: Hukuka aykırı elde edilen deliller dikkate alınmaz; gizli kayıt/izinsiz erişimden kaçının.
• HMK m.199: Elektronik veriler belgedir; otantiklik ve bütünlük (ör. orijinal dosya–meta veri) ayrıca ortaya konulmalıdır.
• Delil tespiti – HMK m.400 vd.: Delilin kaybolma riski varsa, dava öncesi/sırasında delil tespiti talep edin.
• Tanık: Tercihen tarafsız komşu/kapıcı/site görevlisi gibi görgü tanıkları; ayrı yaşamanın sürekliliğini anlatmaları değerli olur.
5) Dava Dilekçesi ve İstem Seti
• Talep: TMK 166/4 uyarınca boşanma.
• Çocuk düzenlemeleri (TMK 182): Velayet, kişisel ilişki takvimi (gün–saat–yer–tatil paylaşımı) ve iştirak nafakası (tutar–başlangıç–gün–artış formülü–IBAN–gecikme faizi).
• TMK 174–175: Maddi/manevî tazminat ve yoksulluk nafakası; kusurdan bağımsız bir sonuç olmayıp somut olgularla temellendirilmelidir.
• Tedbir (TMK 169): Yargılama boyunca barınma/nafaka/kişisel ilişki için geçici önlemler.
6) Duruşma ve Tahkikat Planı
• Ön inceleme: Ön şartlar (kesinleşme–süre) tutanağa bağlanır; hangi belgelerin getirileceği belirlenir.
• Tahkikat: Adres/abonelik/SGK/okul kayıtları getirtilir; tanıklar kronolojik ve kısa dinlenir.
• Uyuşmazlığı daraltma: Kusur tartışmasına sapmayın; odağı ortak hayatın yeniden kurulmadığı olgusunda tutun.
7) Sık Yapılan Hatalar (ve Çözüm)
1) Karar tarihiyle süre başlatmak → Doğru başlangıç kesinleşme tarihidir.
2) Bir yıl dolmadan dava açmak → Takvim hatası reddin başlıca sebebidir.
3) Usulî kararları başlangıç saymak → Görevsizlik/ yetkisizlik/ usulden ret başlangıç olmaz.
4) Kısa temasları ‘ortak hayat’ saymak → Ölçüt fiilî birlikte yaşamdır; süreklilik ve birlikte yaşama düzeni aranır.
5) Delil zayıflığı → Sadece tanıkla yetinmeyin; belge ağırlıklı ispat kurun.
6) Çocuk düzenlemelerini soyut bırakmak → Takvim ve öngörülebilir artış (örn. TÜİK 12 aylık TÜFE ortalaması) şart.
8) Örnek Dava Dilekçesi İskeleti (Kısa)
1. Davalı ile aramızdaki boşanma davası, … Aile Mahkemesi’nin …/… E., …/… K. sayılı kararıyla reddedilmiş; hüküm …/…/20… tarihinde kesinleşmiştir.
2. Kesinleşme tarihinden bu yana bir yıldan fazla süre geçmiştir ve bu sürede ortak hayat yeniden kurulamamıştır.
HUKUKİ NEDENLER: TMK 166/4, 169, 174–175, 182; HMK ve ilgili mevzuat.
DELİLLER: Kesinleşme şerhli karar sureti, MERNİS adres kayıtları, kira ve abonelik sözleşmeleri, SGK/okul belgeleri, tarafsız tanıklar vb.
SONUÇ ve İSTEM: TMK 166/4 uyarınca boşanmaya, müşterek çocuk(lar)a ilişkin düzenlemelerin taleplerimiz doğrultusunda kurulmasına karar verilmesini saygıyla talep ederim.
9) Son Kontrol Listesi
✓ Önceki ret hükmü kesinleşme şerhiyle dosyada mı?
✓ Kesinleşmeden itibaren bir yıl kesintisiz geçti mi?
✓ Ortak hayatın kurulmadığı belge ve tanıklarla destekli mi?
✓ Çocuk düzenlemeleri (TMK 182) takvim ve nafaka artış formülü ile net mi?
✓ TMK 174–175 talepleri somut zararla ilişkilendirildi mi?
✓ HMK 189/2 riskleri (hukuka aykırı delil) elendi mi?
Sonuç
TMK 166/4, kesinleşmiş ret kararının ardından bir yıl içinde ortak hayatın yeniden kurulmadığı durumlarda evlilik birliğinin temelden sarsıldığı varsayımına dayanan yalın ve güçlü bir boşanma yoludur. Dosyayı ‘kesinleşme–süre–fiilî ayrılık’ üçlemesi üzerine kurup belge ağırlıklı ispatla desteklemek, hem kabul şansını hem de infaz kabiliyetini artırır.