Giriş
Araç içi kamera (dashcam) kayıtları, trafik kazaları ve yol üstü olaylarda gerçeği aydınlatabilen güçlü delillerdir. Ancak her video kaydı otomatik olarak ‘geçerli delil’ sayılmaz. Kayıtların nasıl elde edildiği, nasıl saklandığı ve mahkemeye nasıl sunulduğu belirleyicidir. Bu makale; yalnızca yürürlükteki genel hükümler üzerinden, delil değeri – hukuka uygunluk – kişisel verilerin korunması dengesini pratik bir dille özetler.
1) Hukuki Dayanak (Özet Çerçeve)
• HMK (6100): m.199 (belge ve elektronik veriler), m.189/2 (hukuka aykırı delil yasağı), m.400 vd. (delil tespiti).
• CMK (5271): m.217/2 (hükmün hukuka uygun delile dayanması), m.134 (bilişim sistemlerinde arama/kopyalama – özellikle adlî bilişim mantığı).
• TCK (5237): m.132 (haberleşmenin gizliliğini ihlâl), m.134 (özel hayatın gizliliğini ihlâl), m.135 (kişisel verilerin kaydedilmesi).
• KVKK (6698): m.5/2 (özellikle m.5/2-e: ‘bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için zorunlu’ veri işleme), genel ilkeler (ölçülülük, veri minimizasyonu).
2) Dashcam Kayıtları ‘Belge’ midir? (HMK m.199)
HMK m.199, ‘belge’ kavramını yalnızca kâğıtla sınırlamaz; elektronik ortamda tutulan veriler de belgedir. Dolayısıyla dashcam görüntü/ses kayıtları, kural olarak belge niteliğine sahiptir. Fakat bu, her kayıt parçacığının otomatik olarak ‘kesin delil’ sayılacağı anlamına gelmez. Mahkeme; kaydın otantikliğini, bütünlüğünü ve hukuka uygun elde edilip edilmediğini ayrıca inceler.
3) Hukuka Uygun Elde – Hukuka Uygun Sunum
• Hukuka uygun elde: Kaydın elde edildiği bağlam ‘kamusal alan’ (yol, kavşak, otopark vb.) ise, beklenti düzeyi özel mekâna göre daha düşüktür; genellikle görüntü kaydı almak hukuka aykırılık oluşturmaz. Buna karşılık aracın içinde özel konuşmaların **ses kaydı** yapılması, haberleşmenin gizliliği veya özel hayatın gizliliği tartışmalarını doğurabilir (TCK m.132–134). Bu nedenle **sürekli ses kaydı** yerine, olay anına ilişkin sınırlı kayıt tercih edilmelidir.
• Hukuka uygun sunum: Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen kayıtlar (ör. gizlice yerleştirilmiş cihazla başkasının mahrem alanının sistematik kaydı) HMK m.189/2 ve CMK m.217/2 karşısında kural olarak dikkate alınmaz. Dosyaya sunumda **orijinal dosyalar**ın verilmesi, gerektiğinde **adli bilişim** doğrulaması ve **zincirin** (chain of custody) gösterilmesi delil değerini artırır.
4) Ceza Yargısında Dashcam Kayıtları
CMK m.217/2 uyarınca cezada hüküm, **hukuka uygun** elde edilmiş delile dayanmalıdır. Pratikte güvenli yol:
1) Kaydın asıl (orijinal) dosyası – mümkünse cihazın hafıza kartı ile teslim.
2) Polis/jandarma tutanağına konu edilmesi; zaman, yer, dosya adı, cihaz modeli belirtilmesi.
3) Gerektiğinde **CMK m.134** mantığıyla adlî bilişim incelemesi (imaj alma, hash değeri, dosya bütünlüğü) talebi.
4) Montaj/editleme yapılmaması; yapılmışsa açıkça belirtilmesi ve ham dosyanın da sunulması.
5) Hukuk Yargısında Dashcam Kayıtları (Tazminat, Sigorta, Değer Kaybı)
HMK m.199 kapsamında görüntü kayıtları belgedir; ancak **HMK m.189/2** sınırı unutulmamalıdır. Uygulamada izlenecek temiz yol:
• **Delil tespiti (HMK m.400 vd.)**: Kaza sonrası hızlıca delil tespitiyle videonun bilirkişi eşliğinde incelenmesini, araç hızları/konumlar ve ışık durumu gibi teknik verilerin rapora bağlanmasını sağlayın.
• **Sigorta/Tazminat dosyaları**: Sigorta şirketine ve mahkemeye gönderimde gereksiz kişisel verileri ayıklayın; orijinal dosyayı muhafaza edin. Gerekirse mahkemeden bilirkişi incelemesi talep edin.
• **Zincir**: Videonun elde edilmesinden sunumuna kadar kimlerin dokunduğu kayda alınmalı; dosya isim değişiklikleri ve dönüştürmeler not edilmelidir.
6) KVKK Boyutu: Hukuki Sebep, Ölçülülük ve Paylaşım
Dashcam görüntüleri **kişisel veri** barındırır (plaka, yüz, ses). Genel kural **açık rıza**dır; ancak **KVKK m.5/2**’de sayılan istisnalar mevcuttur. Uygulamada en çok başvurulan hukuki sebep, **m.5/2-e** (bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işleme zorunluluğu) ve **m.5/2-ç** (hukuki yükümlülüğün yerine getirilmesi) bağlamında **mahkemeye, savcılığa, kolluğa ve sigortaya sunum**dur. Bu çerçevede, meşru amaçla ve ölçülü şekilde işlenen/verilen kayıtlar genellikle KVKK’ya uygun kabul edilir.
• Gereksiz ifşadan kaçının: Videoyu sosyal medyada paylaşmak yersiz bir ifşa olabilir; kişilik hakları ve TCK m.134 riski doğurabilir. Mahkemeye/sigortaya sunum ile herkese açık yayım arasında ciddi fark vardır.
• Veri minimizasyonu: Bağlantısız üçüncü kişiler ve plakalar mümkünse blur ile anonimize edilmelidir (mahkeme özelinde talep edilmiyorsa).
7) Özel Hayat – Haberleşme – Ses Kaydı Ayrımı (TCK m.132–134)
Dışa bakan kamera ile yol ve trafik akışının kaydı, genellikle ‘özel hayatın çekirdeği’ne girmez. Buna karşılık **iç mekân** (araç içi) ve **ses kaydı** söz konusuysa; özel hayatın gizliliği ve haberleşme gizliliği sınırına yaklaşılır. Şu pratik çizgiler yararlıdır:
• Sürekli iç mekân **ses kaydı** tutmayın; olay anında veya müdahaleye konu olduğunda sınırlı kayıt makuldür.
• Taksiler, servis araçları gibi yerlerde ‘kamera kaydı yapılmaktadır’ uyarısı görünür olmalıdır.
• Başkalarının özel konuşmalarını rıza olmadan sistematik kayda almak, TCK kapsamında suç konusu olabilir.
8) Delil Zinciri (Chain of Custody) ve Otantiklik
Mahkeme önünde kritik soru: “Bu video **o olayın** ham ve değiştirilmemiş kaydı mı?” Doğru yönetim için:
• Olaydan sonra hafıza kartını **kilitleyin**, mümkünse **yedeğini** alın; orijinali ayrı saklayın.
• İlk kopyaya **hash** (SHA-256 vb.) değeri üretin; rapora yazın.
• Dosya adını, tarih-saat bilgisini ve kullanılan cihaz modelini not edin.
• Mahkemeye orijinal + kopya sunun; gerekiyorsa bilirkişiden hash eşleşmesi raporu isteyin.
9) Trafik Uyuşmazlıklarında Delil Değeri: Tipik Senaryolar
• Kırmızı ışık/ters yön: Işığın durumu, yol işaretleri ve karşı tarafın manevrasını açıkça gösteren kayıtlar özellikle kıymetlidir.
• Zincirleme kaza: Arkadan çarpmalarda takip mesafesi ve şerit ihlallerine ilişkin görüntüler sorumluluk dağılımında belirleyici olabilir.
• Yaya kazaları: Kameranın açısı, hız ve fren izleriyle birlikte bilirkişi değerlendirmesi yapılır; yalnız kamera değil, tüm delil seti gerekir.
• Sigorta değer kaybı: Kusur oranının tespiti, hasarın oluş şekli ve ‘kaçınılmazlık’ tartışmalarında video kritik rol oynar.
10) İşveren Araçlarında Kamera: Politika ve KVKK Uyumu
Kurumsal araçlarda kamera kullanımı yazılı politika, aydınlatma metni ve ölçülülük ilkelerine uygun olmalıdır. Sadece gerekli alanların görüntülenmesi, sürücü kabininin sürekli ses kaydıyla izlenmemesi ve verilerin makul sürelerle saklanması gerekir. Çalışanların bilgilendirilmesi ve erişim yetkilerinin sınırlanması KVKK uyumunun parçasıdır.
11) Noter Tespiti – Delil Tespiti – Bilirkişi Üçgeni
• Noter tespiti, videonun belirli bir tarihte belirli içerikle var olduğunu kayıt altına almak için faydalıdır; ancak manipülasyon ihtimalini tek başına tamamen ortadan kaldırmaz.
• Delil tespiti (HMK m.400 vd.), bilirkişi incelemesini dava öncesinde mümkün kılar; zaman damgası, görüntü çözünürlüğü, GPS/hız verisi analizi raporlanır.
• Dava sırasında da mahkemeden bilirkişi tayini istenebilir; hash karşılaştırması ve dosya bütünlüğü raporu delil değerini güçlendirir.
12) Sık Hatalar – Hızlı Çözümler
• Sadece kesilmiş/kurgulanmış kısa klip sunmak → Ham dosyayı ve olay öncesi-sonrası kısa bölümü birlikte verin.
• Orijinal hafıza kartını üzerine yazdırmak → Kartı kilitleyin, kopya alın; hash değerleriyle sunun.
• Sosyal medyada herkese açık paylaşım → Gereksiz ifşa riskini ve olası tazminatı düşünün; paylaşımı sınırlı tutun.
• Sürekli iç mekân ses kaydı → Haberleşme/özel hayat tartışmasını tetikler; olay odaklı kayıt tercih edin.
• Sadece ekran görüntüsü sunmak → Video + meta veriler + bilirkişi ile destekleyin.
13) Kontrol Listesi (Dava/Şikâyet Öncesi)
✓ Olaydan hemen sonra hafıza kartını koruma altına aldım (kilitleme/ayırma).
✓ Ham dosyanın hash değerini ürettim ve not ettim.
✓ Gerekliyse delil tespiti talebi hazırladım (HMK m.400 vd.).
✓ KVKK açısından gereksiz ifşaları ayıkladım; yalnız ilgili makamlara/sigortaya sunuyorum.
✓ Gerekirse bilirkişi incelemesi ve/veya adlî bilişim talebi planladım.
Sonuç
Dashcam kayıtları, doğru yöntemle elde edilip sunulduğunda hem hukuk hem ceza yargılamasında etkili delillerdir. ‘Geçerlilik’ anahtarı üçlüdür: hukuka uygun elde, otantiklik-bütünlük, ölçülü paylaşım. HMK m.199, m.189/2 ve CMK m.217/2 çizgisinde; KVKK’nın meşru amaç–ölçülülük ilkelerine sadık kalarak hareket edildiğinde, kayıtların delil değeri yükselir ve hak arama sürecinde güçlü bir ispat zemini sağlanır.