Giriş
Anlaşmalı boşanma, usul ve içerik doğru kurgulandığında hızlı ve düşük maliyetli sonuç veren bir yoldur. Ancak mahkeme, protokolü yalnızca tarafların imzasına bakarak onaylamaz; özellikle çocuklara ilişkin düzenlemeleri ve taraf iradelerinin serbestçe açıklandığını denetler.
1) Hukuki Dayanak ve Hâkimin Rolü (Özet)
• TMK 166/3: Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı. Taraflar birlikte başvurur ya da açılmış davayı diğer eş kabul eder. Hâkim tarafları bizzat dinler; iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirir ve çocuklara ilişkin düzenlemeleri çocuğun üstün yararı yönünden denetler.
• TMK 182: Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası çerçevesi.
• TMK 175: Yoksulluk nafakası koşulları.
• TMK 174: Maddi–manevî tazminat.
• TMK 173: Kadının evlilik sonrası koca soyadını kullanabilmesi hâkim iznine bağlıdır.
• TMK 202 ve devamı: Mal rejiminin tasfiyesi ilkeleri.
2) Protokolde Bulunması Gereken Zorunlu Başlıklar
A) Taraf ve Dava Bilgileri
• Kimlik/TC, adres, evlilik tarihi ve süresi (≥1 yıl olduğunun belirtilmesi).
• Dava türü: “TMK 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma.”
B) Boşanma İradesi
• Açık, koşulsuz ve çelişkisiz ifade: “Taraflar evlilik birliğinin temelinden sarsıldığına ve anlaşarak boşanmaya karar vermiştir.”
C) Velayet, Kişisel İlişki ve İştirak Nafakası
• Velayet: Hangi eşte kalacağı net.
• Kişisel ilişki: Gün/hafta/ay takvimi, saat aralıkları, teslim yeri; bayramlar ve yaz tatili planı.
• İştirak nafakası: Tutar, başlangıç tarihi, ödeme günü, artış formülü (örn. TÜİK 12 aylık TÜFE ortalaması), ödeme kanalı (IBAN), gecikmede faiz.
Not: İştirak nafakası çocuğun hakkıdır; sıfır nafaka veya feragat mahkeme denetiminde çoğunlukla uygun görülmez.
D) Yoksulluk Nafakası
• Talep varsa: Tutar, başlangıç, ödeme günü, artış formülü ve ödeme kanalı açıkça yazılır.
• Talep yoksa: “Yoksulluk nafakası talep edilmemiştir.”
E) Tazminat
• Maddi/manevî tazminat isteniyorsa: Miktar, ödeme tarihi, temerrüt–faiz belirtilir.
• Talep yoksa: “TMK 174 kapsamında tazminat talepleri yoktur.”
F) Mal Rejimi ve Eşya Paylaşımı
• Hangi mal/para/eşyanın kime ait olacağı kalem kalem yazılır.
• Taşınmaz/araç devri varsa: Kimlik bilgileri (ada–parsel–bağımsız bölüm/plaka–şasi), devir/tescil yükümlülüğü ve süre.
• Para ödemeleri: Tutar–tarih–IBAN–temerrüt.
• Ziynet eşyaları: Varsa liste ile netleştirilir.
G) Barınma, Taşınma, Faturalar ve Borçlar
• Aile konutunun boşaltılma tarihi, depozito/aidat/kredi taksitlerinin kimce ödeneceği.
• Ortak borçlar ve kefaletlere ilişkin açık hükümler.
H) Vekâlet Ücreti ve Yargılama Gideri
• “Her taraf kendi vekâlet ücretini öder; yargılama giderleri … tarafından karşılanacaktır.” gibi net paylaşım.
İ) Feragat/İbra/Başkaca Talep Yoktur
• “İşbu protokol hükümleri saklı kalmak kaydıyla tarafların birbirlerinden başkaca nafaka, tazminat ve mal rejimi alacağı talebi kalmamıştır.”
3) Mahkemelerin En Çok Reddettiği Hatalar
1) Evlilik süresi 1 yılı doldurmadan başvuru → Nikâh tarihini kontrol; 1 yıl dolduktan sonra başvuru.
2) Tarafların duruşmada bizzat hazır olmaması → Aynı celsede hazır olmaları ve protokolü kabul beyanı.
3) Çocuğa ilişkin düzenlemelerin belirsizliği/üstün yarara aykırılık → Takvim gibi açık kişisel ilişki; makul iştirak nafakası + artış formülü.
4) Nafaka maddelerinde muğlak ifadeler → Tutar–başlangıç–gün–IBAN–artış–faiz açık yazım.
5) İştirak nafakasından feragat yazılması → Çocuğun hakkı olduğundan denetimden dönme riski; makul tutar belirleyin.
6) Mal/eşya paylaşımında belirsizlik → Kalem kalem liste ve tarih; icraya elverişli ifadeler.
7) Taşınmaz/araç devrinde eksik kimlik bilgisi → Ada–parsel/bölüm ve plaka–şasi net; “tesciline/devrine” ibareleri.
8) Soyadı konusunda hatalı hüküm → TMK 173 uyarınca hâkim izni gerekir; protokolde açık talep + mahkeme hükmü.
9) Genel/şablon metin → Dosyaya özgü ekonomik–sosyal verilerle somutlaştırma.
10) Kamu düzenine aykırı hükümler → Aşırı sınırlamalar reddedilebilir; ölçülülük ve çocuğun üstün yararı esastır.
4) Örnek Protokol İskeleti
1. Boşanma: Taraflar TMK 166/3 gereğince anlaşarak boşanmaya karar vermiştir.
2. Velayet: Ortak çocuk … (TCKN …, doğum …) velayeti anne/babadadır.
3. Kişisel ilişki: Diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişkisi her ayın 1. ve 3. haftası Cumartesi 10:00 – Pazar 18:00; resmi bayramlar dönüşümlü; yaz tatili her yıl …–… tarihleri arasındadır. Teslim yeri: … adresi.
4. İştirak nafakası (TMK 182): … TL, …/…/20… tarihinden itibaren; her ayın 5’inde … IBAN’a. Her yıl … ayında TÜİK 12 aylık TÜFE ortalaması oranında artar. Gecikmede yasal faiz uygulanır.
5. Yoksulluk nafakası (TMK 175): (Varsa) … TL, …/…/20… tarihinden itibaren; ödeme günü ve artış formülü belirtilmiştir.
6. Tazminat (TMK 174): (Varsa) maddi … TL, manevi … TL; …/…/20… tarihine kadar … IBAN’a ödenir.
7. Mal rejimi/eşya: … ili … ilçesi … ada … parsel … nolu bağımsız bölümün … adına tesciline; … plakalı aracın … adına devrine; ziynet listesi (ek-1)’de sayılı eşyaların …’de kalmasına; teslim/devir işlemleri …/…/20… tarihine kadar tamamlanacaktır.
8. Borçlar/giderler: … Bankası … nolu kredi taksitleri … tarafından ödenecektir. Aile konutu …/…/20… tarihine kadar boşaltılacaktır; depozito/aidat … tarafından karşılanacaktır.
9. Vekâlet ücreti–yargılama gideri: Taraflar kendi vekâlet ücretini üstlenir; yargılama giderleri … tarafından karşılanacaktır.
10. Başkaca talep yok: İşbu protokol hükümleri saklı kalmak kaydıyla tarafların birbirlerinden başkaca nafaka, tazminat ve mal rejimi alacağı talebi yoktur.
11. İrade beyanı: Taraflar, protokolü okuyup anladıklarını ve serbest iradeleriyle imzaladıklarını kabul eder.
Not: Kadının koca soyadını kullanma talebi varsa, TMK 173 uyarınca ayrıca hüküm kurulması istenir.
5) Uygulama İpuçları
• Artış maddesi: “Her yıl … ayında TÜİK 12 aylık TÜFE ortalaması oranında” gibi tek anlaşılırlı formüller.
• Ödeme kanalı: IBAN + açıklamaya “iştirak/yoksulluk nafakası … ayı” yazımı; icra ve ispat kolaylığı.
• Teslim/boşaltma tarihleri: Gün/ay/yıl net; para/mal tesliminde temerrüt–faiz düzeni yeterli.
• Çocuğun üstün yararı: Mesafe, okul, yaş ve bakım planı gerçekçi kurgu.
• Protokol–duruşma tutarlılığı: Duruşmadaki beyanlar protokolle birebir uyumlu olsun; değişiklik varsa yazılı ek protokol.
6) Son Kontrol Listesi
✓ Evlilik süresi ≥ 1 yıl mı?
✓ Taraflar aynı celsede hazır olacak mı?
✓ Velayet ve kişisel ilişki takvimi açık mı? (gün/saat/teslim yeri)
✓ İştirak nafakası net mi? (tutar–başlangıç–gün–artış–IBAN–faiz)
✓ Yoksulluk nafakası talebi/feragati açık mı?
✓ Tazminat (varsa) tutar–tarih–ödeme/temerrüt yazıldı mı?
✓ Mal/araç/ziynet ayrıntıları icraya elverişli mi? (kimlik bilgileri, tarihler)
✓ Soyadı (TMK 173) için ayrı hüküm talebi var mı?
✓ Vekâlet ücreti/yargılama giderleri net mi?
✓ “Başkaca talep yok” maddesi yazıldı mı?
Sonuç
Anlaşmalı boşanma protokolünün başarısı üç unsura dayanır: açıklık, infaz kabiliyeti ve çocuğun üstün yararı. Bu çerçevede düzenlenen metinler, hâkim denetiminden sorunsuz geçer ve sonrasında uygulama krizlerini minimize eder.