Giriş
TMK 162, hayata kast, pek kötü muamele veya ağır derecede onur kırıcı davranış hâllerini özel ve mutlak boşanma sebepleri olarak düzenler. Uygulamada başarı; hak düşürücü sürelerin doğru yönetimi, affetmenin etkisinin doğru değerlendirilmesi ve delillerin hukuka uygun şekilde ikamesiyle mümkündür.
1) Hukuki Dayanak (TMK 162)
Madde özeti: Eşlerden her biri diğeri tarafından hayatına kastedilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir. Davaya hakkı olan eşin sebebi öğrenmesinden itibaren 6 ay ve her hâlde fiilden itibaren 5 yıl geçmekle dava hakkı düşer. Affeden tarafın dava hakkı yoktur.
2) Hak Düşürücü Süreler:
a) 6 Aylık Süre (Öğrenmeden): Olayın öğrenildiği tarihten itibaren 6 ay içinde dava açılmalıdır.
b) 5 Yıllık Süre (Fiilden): Her hâlde fiilin üzerinden 5 yıl geçince dava hakkı düşer.
c) Resen Dikkat: Bu süreler hak düşürücü nitelikte olup mahkemece resen dikkate alınır.
d) Süre Yönetimi: Öğrenme tarihini belgeleyin; terditli stratejide TMK 166/1 ile yedek talep kurmayı değerlendirin.
3) Affetme – Dava Hakkına Etkisi
Affeden eş, bu sebebe dayanarak dava açamaz. Affetme açık bir beyanla olabileceği gibi, birlikte yaşamı bilinçli olarak sürdürmek gibi ölçütlerle davranışsal (zımni) olarak da anlaşılabilir. Affettikten sonra yeni bir vakıa doğarsa, yeni süreler o olay için işlemeye başlar.
4) Kavramların Sınırları ve Uygulama Örnekleri
a) Hayata Kast: Eşi öldürmeye yönelik fiiller, öldürmeye teşebbüs; ölümle sonuçlanabilecek tehlikeli eylem veya eşi bu tehlikeden kurtarmamak için bilinçli tutumlar.
b) Pek Kötü Muamele: Fiziksel şiddet, sistematik psikolojik şiddet, özgürlüğü kısıtlama, ekonomik şiddet; ağırlık ve süreklilik önem kazanır.
c) Onur Kırıcı Davranış: Ağır hakaret, küçük düşürme; tekil veya süreğen şekilde eşin şeref ve haysiyetine ağır saldırı niteliği aranmaktadır.
Not: Basit tartışmalar, tek seferlik uygunsuz sözler veya hafif sayılabilecek davranışlar çoğu durumda 162 kapsamında yorumlanmaz; bu hâller TMK 166/1 kapsamına girebilir.
5) Ceza Soruşturması, 6284 Kapsamı ve Geçici Önlemler
• Ceza Boyutu: Hayata kast ve ağır şiddet fiilleri, ceza yargılamasının konusuna da girer. Aile mahkemesi ceza mahkemesi kararını bekleyebilir; ancak bekletici mesele kararı somut olaya göre verilir.
• 6284 Sayılı Kanun: Şiddet vakalarında koruyucu/önleyici tedbirler (uzaklaştırma, barınma, geçici nafaka, kişisel ilişki düzenlemesi) ivedilikle talep edilebilir.
• Delil Güvenliği: Suç duyurusu ve koruma tedbirleri, delillerin korunmasını ve tekrarını önleyebilir.
6) Delil Yönetimi (HMK Çerçevesi)
• HMK 190: İspat yükü iddiada olandır; olay, tarih ve öğrenme zamanı netleştirilmelidir.
• HMK 189/2: Hukuka aykırı deliller dikkate alınmaz; gizli kayıt ve izinsiz erişimden kaçının.
• HMK 199: Elektronik veriler belgedir; orijinallik ve bütünlük önemlidir (meta veriler, cihaz imajları, e‑posta başlıkları vb.).
• HMK 400 vd.: Delilin kaybolma riski varsa delil tespiti yoluna gidilebilir.
• Tanık: Tarafsız görgü tanıkları, tıbbi raporlar, kolluk tutanakları, hastane kayıtları, darp raporu, koruma kararları, mesajlaşma kayıtları.
7) Dava Stratejisi ve Talepler
• Ana Talep: TMK 162 uyarınca boşanma.
• Çocuk Düzenlemeleri (TMK 182): Velayet, kişisel ilişki takvimi (gün‑saat‑yer, bayram/tatil paylaşımı) ve iştirak nafakası (tutar‑başlangıç‑gün‑artış formülü‑IBAN‑gecikme faizi).
• Tazminat (TMK 174) ve Yoksulluk Nafakası (TMK 175): Ağır kusur ve ekonomik etkilerle somutlaştırın.
• Tedbir (TMK 169): Yargılama süresince barınma, nafaka ve kişisel ilişkiye yönelik geçici önlemler.
• Terditli Strateji: Süre/affetme riski varsa TMK 166/1’i yedek talep olarak kurun.
8) Örnek Dava Dilekçesi İskeleti (Kısa)
1. Davalı eşin …/…/20… tarihinde gerçekleştirdiği hayata kast/pek kötü muamele/onur kırıcı davranış tarafımızca …/…/20… tarihinde öğrenilmiştir. Başvuru, öğrenmeden itibaren 6 aylık ve her hâlde fiilden itibaren 5 yıllık süreler içinde yapılmıştır.
2. Olaydan sonra affetme söz konusu değildir.
Hukuki Nedenler: TMK 162, 166/1, 169, 174–175, 182; HMK 189/2, 190, 199, 400 vd.; 6284 s. Kanun.
Deliller: Tıbbi raporlar, kolluk tutanakları, koruma kararları, dijital yazışmalar (orijinal kayıtlar), tanıklar, delil tespiti, bilirkişi vb.
Sonuç ve İstem: TMK 162 uyarınca boşanmaya ve fer’ilerine karar verilmesini talep ederiz.
9) Sık Yapılan Hatalar (ve Çözüm)
1) 6 ay ve 5 yıl sürelerini kaçırmak → Öğrenme ve fiil tarihlerini belgeleyin; takvimi dosyada gösterin.
2) Affetmeyi göz ardı etmek → Açık/örtülü affetme varsa 162 ileri sürülemez; yeni olay gerekir.
3) Hukuka aykırı delil → HMK 189/2 engeli; delil tespiti ve resmî kayıtlarla çalışın.
4) Psikolojik şiddeti soyutlamak → Rapor, tanık ve süreklilikle somutlaştırın.
5) Ceza yargılamasını beklemeyi otomatik görmek → Bekletici mesele takdirdir; dosya yönetimini siz yapın.
10) Son Kontrol Listesi
✓ Olay ve öğrenme tarihi ispatlı mı?
✓ 6 ay ve 5 yıl süreleri geçmedi mi?
✓ Affetme ihtimali bertaraf edildi mi?
✓ Tıbbi kayıtlar, kolluk tutanakları ve dijital deliller hukuka uygun mu?
✓ Çocuk düzenlemeleri somut takvim ve artış formülüyle kuruldu mu?
✓ Terditli talep stratejisi değerlendirildi mi?
Sonuç
TMK 162, evlilik birliğini dayanılmaz kılan ağır fiiller karşısında hızlı ve net bir başvuru yoludur. Hak düşürücü süreler ve affetme kuralı, davanın kaderini belirler. Delilleri meşru ve otantik zeminde kurmak, hem kabul olasılığını hem de sonrasında infaz kabiliyetini artırır.