Giriş
Anlaşmalı boşanma, usul ve içerik doğru planlandığında hızlı ve düşük maliyetli bir çözüm sunar. Ancak mahkeme, protokolü yalnızca imzaya bakarak onaylamaz; tarafların serbest iradesini bizzat dinler ve özellikle çocuklara ilişkin düzenlemeleri çocuğun üstün yararı yönünden denetler.
1) Hukuki Dayanak ve 1 Yıl Şartı (Özet)
• TMK 166/3: Evlilik birliği en az bir yıl sürmüşse; eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesi hâlinde, hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirirse ve çocuklara ilişkin düzenlemeleri uygun bulursa boşanmaya karar verir. Gerekirse protokolde değişiklik önerilebilir; değişiklikler ancak tarafların kabulüyle hükme yazılır.
• 1 yılın hesabı: Süre, resmî nikâh tarihinden itibaren hesaplanır; uygulamada dava açılış tarihi itibarıyla bir yılın dolmuş olması aranır.
2) Başvuru Yolu ve Dosya İçeriği
• Birlikte başvuru veya kabul yöntemiyle dava açılabilir. Dilekçeye protokol eklenir.
• Dosya belgeleri: Nüfus kayıt örnekleri, evlilik cüzdanı sureti, çocukların kimlik bilgileri, gelir/konut durumu (nafaka–velayet takdirine yardımcı), IBAN bilgileri.
• Vekille takip mümkün olsa da; tarafların bizzat dinlenmesi zorunludur. Taraflar duruşmaya gelmeli; irade açıklaması tutanağa geçmelidir.
3) Protokol Mimarisi – Zorunlu Unsurlar
A) Taraf ve dava bilgileri: Kimlik/TC, adres, evlilik tarihi, evliliğin ≥1 yıl olduğu, TMK 166/3 dayanağı.
B) Boşanma iradesi: Açık, koşulsuz ve çelişkisiz ifade.
C) Çocuğa ilişkin hükümler (TMK 182): Velayet, kişisel ilişki takvimi (gün–saat–teslim yeri; bayram–tatil paylaşımı), iştirak nafakası (tutar–başlangıç–gün–IBAN–artış–faiz).
D) Yoksulluk nafakası (TMK 175): Talep varsa tutar–başlangıç–gün–artış–IBAN; yoksa açıkça yazılmalı.
E) Tazminat (TMK 174): Maddi/manevî talep varsa miktar ve ödeme planı.
F) Mal rejimi ve eşya (TMK 202 ve devamı): Taşınmaz/araç kimlik bilgileriyle devir–tescil hükümleri; para ödemelerinde tutar–tarih–IBAN–temerrüt; ziynet listesi.
G) Barınma/taşınma–borçlar: Aile konutunun boşaltılma tarihi; aidat/kredi–depozito paylaşımı; ortak borçlar.
H) Vekâlet ücreti–yargılama gideri: Net paylaşım.
İ) Feragat/ibra/başkaca talep yoktur: Protokol hükümleri saklı kalmak kaydıyla.
4) Çocuk Odaklı Düzenlemeler – Denetim Noktaları (TMK 182)
• Velayet: Hangi ebeveynde kalacağı net yazılmalı; eğitim/sağlık konularında işbirliği hükmü yararlıdır.
• Kişisel ilişki: Saat ve yer içeren somut takvim; bayram–resmî tatil dönüşümü; yaz tatili planı.
• İştirak nafakası: Çocuğun hakkı olarak değerlendirilir; sıfır nafaka mahkemelerce çoğu durumda uygun bulunmaz. Makul tutar + TÜİK 12 aylık TÜFE ortalaması gibi öngörülebilir artış formülü tercih edilmelidir.
5) Yoksulluk Nafakası (TMK 175) ve Tazminat (TMK 174)
• Yoksulluk nafakası: Talep eden eşin evlilik birliği nedeniyle yoksulluğa düşecek olması ve karşı tarafın ödeme gücü değerlendirilir. Tutar, başlangıç tarihi, ödeme günü ve artış yöntemi net olmalıdır.
• Tazminat: Maddi/manevî tazminat talepleri varsa miktar ve ödeme planı açıkça yazılmalı; temerrüt–faiz düzeni eklenmelidir.
6) Mal Rejimi Tasfiyesi ve Eşya Paylaşımı (TMK 202 ve Devamı)
• Taşınmaz/araç devrinde kimlik bilgileri (ada–parsel–bağımsız bölüm; plaka–şasi) eksiksiz yazılmalı; tescil/devre ilişkin açık hüküm kurulmalıdır.
• Para ödemelerinde tutar–tarih–IBAN–temerrüt–faiz düzeni; teslim ve boşaltma tarihleri net olmalıdır.
• Ziynet ve eşyalar listelenmeli; teslim süresi ve yeri belirtilmelidir.
7) Duruşma Yönetimi: Tarafların Dinlenmesi ve Onay
• Bizzat dinleme: Hâkim, her iki tarafı da bizzat dinler; protokolün serbest iradeyle imzalandığına ve içeriğin anlaşıldığına kanaat getirir.
• Değişiklik önerileri: Hâkim çocuğa ilişkin veya infaza elverişli olmayan maddelerde değişiklik önerirse, taraflar kabul etmeden hükme geçirilmez.
• Tutarlılık: Duruşmadaki sözlü beyanlar protokolle birebir uyumlu olmalıdır; farklılıklar “ek protokol”le yazılı hâle getirilmelidir.
8) Mahkemelerin En Çok Reddettiği Hatalar (ve Çözüm)
1) 1 yılın dolmaması → Nikâh tarihine göre kontrol; süre dolduktan sonra başvuru.
2) Tarafların duruşmada hazır olmaması → Vekâlet bulunması tek başına yetmez; taraflar aynı celsede hazır olmalı.
3) Çocuğa ilişkin belirsiz/uygulanamaz hükümler → Takvim–teslim yeri–nafaka artış formülü net yazılmalı.
4) İştirak nafakasından feragat → Çocuğun hakkı olduğundan denetimden dönebilir; makul tutar belirleyin.
5) Mal/araç/ziynet paylaşımında muğlaklık → Kalem kalem liste; tescil–devir ibareleri ve tarihler zorunlu.
6) Soyadı talebinde yanlış ifade → TMK 173 uyarınca mahkeme izni gerekir; protokolde açık talep + hüküm kurulması istenir.
7) Kamu düzenine aykırı maddeler → Aşırı sınırlamalar reddedilebilir; ölçülülük ve çocuğun üstün yararı esastır.
9) Örnek Protokol İskeleti (İnfaza Elverişli Dil)
1. Boşanma: Taraflar, TMK 166/3 gereğince anlaşarak boşanmaya karar vermiştir.
2. Velayet (TMK 182): Ortak çocuk … (TCKN …, doğum …) velayeti anne/babadadır.
3. Kişisel ilişki: Diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişkisi her ayın 1. ve 3. haftası Cumartesi 10:00 – Pazar 18:00; resmî bayramlar dönüşümlü; yaz tatili her yıl …–… tarihleri arasındadır. Teslim yeri: … adresi.
4. İştirak nafakası (TMK 182): … TL, …/…/20… tarihinden itibaren; her ayın 5’inde … IBAN’a. Her yıl … ayı itibarıyla TÜİK 12 aylık TÜFE ortalaması oranında artar. Gecikmede yasal faiz uygulanır.
5. Yoksulluk nafakası (TMK 175): (Varsa) … TL, …/…/20… tarihinden itibaren; ödeme günü ve artış yöntemi belirlenmiştir.
6. Tazminat (TMK 174): (Varsa) maddi … TL, manevi … TL; …/…/20… tarihine kadar … IBAN’a ödenir.
7. Mal rejimi/eşya (TMK 202 ve devamı): … ili … ilçesi … ada … parsel … nolu bağımsız bölümün … adına tesciline; … plakalı … marka … model aracın … adına devrine; ziynet listesi (Ek‑1)’deki eşyaların …’de kalmasına; teslim/devir işlemleri …/…/20… tarihine kadar tamamlanacaktır.
8. Borçlar ve giderler: … Bankası … nolu kredi taksitleri … tarafından ödenecektir. Aile konutu …/…/20… tarihine kadar boşaltılacak; depozito/aidat … tarafından karşılanacaktır.
9. Gider ve vekâlet ücreti: Taraflar kendi vekâlet ücretini üstlenir; yargılama giderleri … tarafından karşılanacaktır.
10. Başkaca talep yok: İşbu protokol hükümleri saklı kalmak kaydıyla tarafların birbirlerinden başkaca nafaka, tazminat ve mal rejimi alacağı talebi bulunmamaktadır.
11. İrade beyanı: Taraflar, protokolü okuyup anladıklarını ve serbest iradeleriyle imzaladıklarını kabul eder.
Not: Kadının koca soyadını kullanma talebi varsa, TMK 173 uyarınca ayrıca hüküm kurulması istenir.
10) Duruşma Pratikleri – Hızlı İpuçları
• Aynı celse: Her iki tarafın da hazır olacağı tarih planlanmalı; protokol son hâliyle duruşma öncesi kontrol edilmelidir.
• İfade tutarlılığı: Sözlü beyan–protokol uyumsuzlukları reddin temel nedenidir.
• İnfaz kabiliyeti: Mahkemenin değiştirdiği veya açıkladığı maddeler, tarafça kabul edilmeden hükme yazılamaz.
11) Son Kontrol Listesi
✓ Evlilik süresi ≥1 yıl mı?
✓ Taraflar aynı celsede hazır olacak mı?
✓ Velayet ve kişisel ilişki takvimi gün–saat–yer olarak net mi?
✓ İştirak nafakası tutar–başlangıç–gün–IBAN–artış–faiz açık mı?
✓ Yoksulluk nafakası talebi/feragati açık mı?
✓ Tazminat (varsa) tutar–tarih–ödeme/temerrüt var mı?
✓ Mal/araç/ziynet kalemleri icraya elverişli mi (kimlik bilgisi, tarih)?
✓ Soyadı (TMK 173) için ayrı hüküm istendi mi?
✓ Vekâlet ücreti/yargılama giderleri net mi?
✓ “Başkaca talep yok” maddesi var mı?
Sonuç
Anlaşmalı boşanmanın başarısı üç ayakta yükselir: 1 yıl şartının doğru yönetimi, çocuğun üstün yararına uygun ve infaza elverişli protokol, ve duruşmada tutarlılık. Bu üçlü sağlandığında kararın hızla verilmesi ve sonrasında uygulama krizlerinin azalması beklenir.