Giriş
Çekişmeli boşanmanın omurgası TMK 166’dır. “Evlilik birliğinin temelinden sarsılması” iddiası doğru bir dosya kurgusu ve hukuka uygun delil setiyle desteklendiğinde etkili olur. Bu metin, yürürlükteki mevzuata dayanarak TMK 166/1–2 kapsamında stratejik bir yol haritası sunar; delil yasakları ve uygulanabilir istem metinleriyle pratik bir çerçeve verir.
1) Hukuki Çerçeve (Özet)
• TMK 166/1 (Genel sebep): Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelden sarsılmışsa, boşanmaya karar verilebilir.
• TMK 166/2 (Ağır kusur – itiraz): Davacının kusuru daha ağır ise davalının boşanmaya itiraz hakkı vardır; ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik birliği fiilen çökmüşse itiraz dikkate alınmayabilir.
• TMK 166/3 (Anlaşmalı boşanma) ve 166/4 (fiilî ayrılık) ayrı kurumlardır; burada odak 166/1–2’dir.
• Tedbirler (TMK 169) ve çocuk düzenlemeleri (TMK 182) dava sürecinin ayrılmaz parçalarıdır.
2) Kusur Kavramı ve Sonuçlara Etkisi
Kusur; tarafın evlilik yükümlülüklerine aykırı davranışıdır ve boşanma sonucunda nafaka (TMK 175) ve tazminat (TMK 174) bakımından belirleyicidir. Ağır kusurlu eş kural olarak yoksulluk nafakasına hak kazanamaz; manevi tazminat için kişilik hakkı ihlali bağlantısı aranır. Çocukla ilgili düzenlemelerde (TMK 182) kusur değil “çocuğun üstün yararı” esastır.
3) Dosya Kurgusu: Kronoloji, Vakıa Haritası, İstem Mantığı
• Kronoloji: Olayları tarih–saat–yer–katılımcı bilgisiyle sırala. Her vakıaya en az bir delil ata (tanık/mesaj/tutanak vb.).
• Vakıa grupları: Şiddet, sadakat ihlali, ekonomik istismar, iletişimsizlik, alkol/bağımlılık, aile müdahalesi, çocuk bakımı ihlalleri gibi başlıklar.
• İstem seti: Boşanma + velayet/kişisel ilişki + iştirak nafakası + (varsa) yoksulluk nafakası + TMK 174 maddi/manevi tazminat + tedbir (TMK 169).
4) İspat Yükü ve Delil Yasağı (HMK Çerçevesi)
• HMK m.190: İspat yükü iddiada olandır.
• HMK m.189/2: Hukuka aykırı elde edilen deliller dikkate alınmaz.
• HMK m.199: Elektronik veriler belgedir; ancak otantiklik (gerçeklik) ve bütünlük (değiştirilmemişlik) ayrıca değerlendirilir.
• HMK m.400 vd.: Delil tespiti, kaybolma/bozulma riski olan deliller için dava öncesi/sırasında başvurulabilir.
5) Delil Seti: Türler ve Sunum Tekniği
• Tanık: Görgüye dayalı, kısa ve konu odaklı beyanlar. Aşırı tanık yerine seçilmiş tanık.
• Dijital içerik: WhatsApp/e‑posta, fotoğraf–video, konum. Ekran görüntüsünü orijinal veriler, yedekler ve gerekiyorsa bilirkişi/adlî bilişimle destekle.
• Resmî/tıbbi belgeler: Darp raporu, kolluk tutanağı, hastane kayıtları, PDR/rehberlik notları.
• Ekonomik kayıtlar: Banka hareketleri, kira/aidat/borç ödemeleri, fatura ve abonelikler.
• Kurumsal yazışmalar: Okul/kreş bilgileri, işyeri kayıtları (KVKK ve ölçülülük gözetilerek).
6) Dijital Delillerde Otantiklik ve Delil Zinciri
• Orijinal dosyaları koru; cihaz modeli ve tarih/saat bilgilerini not et.
• Kopyalara hash (SHA‑256 vb.) değeri üret; rapora yaz.
• Noter tespiti, içeriğin belirli tarihte varlığını gösterir; teknik doğrulama için delil tespiti ve bilirkişi incelemesiyle destekle.
• Sosyal medya yayınını sınırlı tut; gereksiz ifşa yeni uyuşmazlık doğurabilir.
7) Tanık Stratejisi: Az, Güvenilir ve Kronolojik
• Seçim: Olayı bizzat gören veya sonuçla doğrudan bağlantılı olguları bilen tanıklar.
• Sıralama: En kritik vakıayı bilen tanık ilk sıraya.
• Hazırlık: Tanığa gerçeğe uygun ve kısa beyanda bulunması gerektiği açıklanır; ezberlettirme ters teper.
8) Tedbir ve Çocuk Düzenlemeleri (TMK 169–182)
• TMK 169 (Tedbir): Barınma, geçim ve çocuk düzenine dair geçici önlemler; tedbir nafakası talebini somut belgelerle destekle.
• TMK 182: Velayet ve kişisel ilişki, çocuğun üstün yararı esasında; takvim, teslim yeri ve tatil paylaşımları net yazılmalı.
• İştirak nafakası: Tutar, başlangıç, ödeme günü, artış formülü ve IBAN; gecikmede faiz.
9) TMK 174 Tazminat – TMK 175 Nafaka: Kusur Bağlantısı
• TMK 174/1–2: Maddi/manevî tazminat için kusur–illiyet–kişilik hakkı ihlali bağlantısı kurulmalı.
• TMK 175: Yoksulluk nafakasında tarafların kusur dengesi ve yoksulluğa düşme olgusu birlikte değerlendirilir.
• İspat: Gelir–gider–yaşam standardı belgeleri; nafakanın artış formülü açık olmalı (örn. TÜİK 12 aylık TÜFE ortalaması).
10) Karşı Savunmalar, Kusur Dağılımı ve Strateji
• Karşı kusur: Davalı, davacının ağır kusurlu olduğunu ileri sürebilir (TMK 166/2). Olası argümanlara karşı alternatif delil planı oluştur.
• Kusurun ölçüsü: Tekil bir olaydansa süreklilik ve evlilik üzerine etkisi daha belirleyicidir.
• Uyuşmazlığı daraltma: Ön incelemede çekişmesiz alanları netleştir; delil ikamesini odakla.
11) Duruşma Yönetimi ve Tahkikat Planı
• Dilekçeler: Vakıaları başlıklandır; her vakıayı delille eşle.
• Ön inceleme: Çekişmeli hususları sınırlayıp delil sırasını netleştir.
• Tanık dinleme: Soru listesi kısa ve hedef odaklı; gereksiz ayrıntıya sapma.
• Bilirkişi/adlî bilişim: Dijital/veri odaklı iddialarda erkenden talep et.
12) Sık Yapılan Hatalar ve Hızlı Çözümler
• Hukuka aykırı delile bel bağlama → HMK 189/2 engeli.
• Ekran görüntüsüyle yetinme → Orijinal dosya + meta veri + gerekirse bilirkişi.
• Tanık şişirme → Az ve güvenilir tanık.
• Muğlak istemler → İnfaza elverişli ve tarih/sayı içeren talepler.
• Çocukla ilgili soyut talepler → Takvim, teslim yeri ve artış formülü net yazılmalı.
13) Son Kontrol Listesi (Hızlı Tarama)
✓ Kronoloji hazır mı? Her vakıa en az bir delille eşleştirildi mi?
✓ Dijital delillerin orijinali, yedeği ve hash değeri var mı?
✓ Tanık listesi kısa, görgüye dayalı ve sıralı mı?
✓ Tedbir (TMK 169) ve çocuk düzenlemeleri (TMK 182) somut mu?
✓ TMK 174–175 için gelir–gider belgeleri dosyada mı?
✓ HMK 189/2’ye takılabilecek deliller elendi mi?
✓ Gerekirse delil tespiti (HMK 400 vd.) başvurusu yapıldı mı?
Sonuç
TMK 166/1–2 kapsamında etkili bir boşanma davası, doğru kusur teorisi ve temiz delil yönetimiyle kurulur. Kronolojik anlatım, hukuka uygun delil ve infaza elverişli istemler; dosyanın ikna gücünü yükseltir ve süreci hızlandırır.