Giriş
Çekişmeli boşanma dosyasında mahkemenin önüne giden şey yalnızca olaylar değil, o olayların kanıtlanabilir kronolojisidir. Kusur iddiaları netleştirilmiş, deliller hukuka uygun elde edilmiş ve düzenli bir planla mahkemeye sunulmuşsa, dosya akıcı ilerler.
1) Hukuki Çerçeve ve Kusur Rejimi
• TMK 166/1 (Genel sebep): Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelden sarsılmışsa, boşanmaya karar verilebilir. Kusur değerlendirmesi, davranışların evlilik birliğine etkisi üzerinden yapılır.
• TMK 166/2 (Ağır kusur–itiraz): Davacının kusuru daha ağır ise davalının boşanmaya itiraz hakkı vardır. Ancak bu itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evlilik artık kurulamayacak ölçüde çökmüşse, itiraz dikkate alınmayabilir.
• Özel sebepler: Zina (TMK 161), hayata kast–pek kötü muamele–onur kırıcı davranış (TMK 162), suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme (TMK 163), terk (TMK 164), akıl hastalığı (TMK 165). Özel sebep şartları oluşmuyorsa, aynı vakıalar TMK 166/1 kapsamında değerlendirilebilir.
• Tedbirler (TMK 169): Dava sürecinde barınma, geçim ve çocuk düzeni için tedbir nafakası, geçici velayet ve kişisel ilişki kararları verilebilir.
• Çocuk düzenlemeleri (TMK 182): Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası çocuğun üstün yararı esas alınarak belirlenir.
2) İspat Yükü ve Delil Yasağı (HMK Çerçevesi)
• İspat yükü (HMK m.190): Her taraf, dayandığı vakıaları ispatla yükümlüdür. Kusur iddiası kimden geliyorsa, o iddianın delillerini somutlaştırmalıdır.
• Hukuka aykırı delil yasağı (HMK m.189/2): Hukuka aykırı elde edilen deliller mahkemece dikkate alınmaz. Başkasının telefon/hesabına izinsiz erişim, gizli ses kaydı gibi yöntemler TCK yönünden suç riski doğurabilir ve delil değerini ortadan kaldırır.
• Elektronik veriler (HMK m.199): Elektronik ortamda tutulan veriler belgedir; ancak otantiklik (gerçeklik) ve bütünlük (değiştirilmemişlik) ayrıca değerlendirilir.
• Delil tespiti (HMK m.400 vd.): Dava öncesi veya sırasında delilin kaybolma/bozulma riski varsa, mahkemeden delil tespiti istenebilir.
3) Delil Türleri ve Somutlaştırma Teknikleri
• Tanık: Görgüye dayalı beyanlar değerli; duyuma dayalı anlatımlar zayıftır. Tanık listesi kısa, odaklı ve kronolojiye bağlı olmalıdır.
• Dijital içerikler: WhatsApp/e‑posta yazışmaları, fotoğraf–video, lokasyon kayıtları. Ekran görüntüsü tek başına kırılgandır; mümkünse orijinal dosyalar, yedekler ve gerektiğinde bilirkişi/adlî bilişim doğrulaması ile desteklenmelidir.
• Tıbbi ve resmî belgeler: Darp/yaralanma raporları, psikiyatrik muayene, kolluk tutanakları, disiplin ve idari kayıtlar.
• Ödeme ve yaşam alışkanlığı delilleri: Banka hareketleri, POS/harcama kayıtları, ikamet/abonelik, konaklama ve ulaşım belgeleri.
• Kurumsal yazışmalar: Okul/kreş/rehberlik servislerinden çocukla ilgili bilgiler; işyeri kayıtları (ölçülü ve KVKK’ya uygun).
Somutlaştırma yöntemi: Her vakıa için “kim–ne–ne zaman–nerede–nasıl” şablonunu kullanın; her iddiayı bir veya birden fazla delille eşleştirin.
4) Dijital Delillerde Doğrulama ve Delil Zinciri
• Otantiklik: Dosyanın orijinal hâli, cihaz modeli, çekim zamanı ve meta veriler korunmalıdır.
• Bütünlük: Kopyalara hash (SHA‑256 vb.) üretilmesi ve rapora yazılması, montaj iddialarını zayıflatır.
• Zincir: Delilin kim tarafından, ne zaman alındığı ve kimlere teslim edildiği kayıt altına alınmalıdır.
• Noter/Delil tespiti: Noter tespiti içeriğin bir tarihte varlığını gösterir; teknik doğrulama için delil tespiti ve bilirkişi desteklenmelidir.
5) Tanık Stratejisi: Az, Odaklı ve Güvenilir
• Seçim: Olayı bizzat gören veya doğrudan sonuca bağlanan olguları bilen tanıklar; aile büyüklerinden çok tarafsız tanıklar tercih edilir.
• Sıralama: Kronolojiye göre; en kritik vakıayı bilen tanık ilk sırada.
• Hazırlık: Tanığa ders çalıştırmak yerine, hangi olaylar hakkında doğru ve kısa beyanda bulunacağı açıklanır. Çelişkili beyanlar dosyayı zayıflatır.
6) Şiddet ve Sağlık Bağlantılı Dosyalarda Delil Yönetimi
• Darp/yaralanma raporları ve acil servis kayıtları temel delildir; olay tarihleriyle uyumlu olmasına dikkat edilmelidir.
• Psikolojik şiddet iddialarında psikiyatri/psikoloji başvuruları, rehberlik raporları ve süreklilik gösteren bulgular önemlidir.
• 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruma tedbirleri, boşanma davasından bağımsızdır; ancak dosyada risk ve kusur analizini destekleyebilir.
7) Özel Boşanma Sebeplerine Göre İspat Taktikleri
• Zina (TMK 161): Eylem öğrenildikten sonra 6 ay, her hâlde 5 yıl içinde dava açılmalıdır; affetme davayı düşürür. Delil: Konaklama/ulaşım kayıtları, yazışmalar, birlikte görülme ve süreklilik gösteren yakınlık kanıtları. Yasal sınırlar içinde hareket edin; gizli kayıt/izinsiz erişim kullanmayın.
• Hayata kast – pek kötü muamele – onur kırıcı davranış (TMK 162): Öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde 5 yıl. Delil: Darp raporları, kolluk tutanakları, tanık ve mesaj içerikleri; olayın ağırlığı ve sürekliliği vurgulanmalıdır.
• Suç işleme veya haysiyetsiz hayat (TMK 163): Eylemler birlikte yaşamı çekilmez kılmalı; sabıka/kovuşturma kayıtları, alışkanlık ve çevre delilleri sunulmalıdır.
• Terk (TMK 164): En az 6 ay ayrı yaşama + ihtar prosedürü; ihtardan sonra 2 ay içinde dönülmemiş olmalı. İhtarın usulüne dikkat edilmelidir.
• Akıl hastalığı (TMK 165): Resmî sağlık kurulu raporu, evlilik hayatını çekilmez kıldığı ve iyileşme umudu bulunmadığı göstermelidir.
8) Dava Yönetimi: Dilekçe–Ön İnceleme–Tahkikat
• Dava dilekçesi: Kusur iddialarını kronolojik ve başlıklandırılmış şekilde yazın; her vakıayı delille eşleştirin.
• Delil listesi: Zamanında ve somut; hangi delilin hangi vakıa için sunulduğu açıkça belirtilsin.
• Ön inceleme: Uyuşmazlık konuları daraltılır; delil ikamesi planı yapılır.
• Tahkikat: Tanıkların hedef odaklı dinlenmesi; bilirkişi/adlî bilişim ihtiyaçları erkenden bildirilsin.
• Tedbir (TMK 169): Geçim/çocuk düzeni için tedbir talepleri delillerle birlikte somutlaştırılsın.
9) Sık Yapılan Hatalar ve Hızlı Çözümler
• Hukuka aykırı delile bel bağlama → HMK 189/2 engeline takılır; meşru elde edilmiş delil seti kurun.
• Dijital delilde sadece ekran görüntüsü → Orijinal dosya + meta veri + gerekirse bilirkişi.
• Tanık şişirmesi → Az ve odaklı tanık, daha ikna edicidir.
• Karmaşık ve dağınık kronoloji → Zaman çizelgesi hazırlayın; her olayın delilini yanına koyun.
• Çocuğa ilişkin soyut talepler → Takvim ve artış formülü gibi icraya elverişli hükümler yazın.
10) Son Kontrol Listesi (Hızlı Tarama)
✓ Kusur iddiaları kronolojik ve başlıklandırılmış mı?
✓ Her vakıa için en az bir meşru delil var mı?
✓ Dijital delillerin orijinali ve meta verisi korundu mu?
✓ Tanık listesi kısa, görgüye dayalı ve sıralı mı?
✓ Tedbir talepleri (TMK 169) somut delillerle desteklendi mi?
✓ Çocuk düzenlemeleri (TMK 182) için uygulanabilir talep metni hazır mı?
✓ Hukuka aykırı delil riski temizlendi mi (HMK 189/2)?
✓ Gerekli ise delil tespiti başvurusu yapıldı mı (HMK 400 vd.)?
Sonuç
Çekişmeli boşanmada başarı, doğru kusur teorisi + temiz delil seti + düzenli dava yönetimi üçlüsüne dayanır. HMK ve TMK çerçevesine sadık kaldığınızda, delillerin meşruiyeti ve ikna gücü artar; dosya, mahkeme önünde planlı ve güvenilir görünür.