1. Giriş
İdarenin hukuki sorumluluğu, hukuk devleti ilkesinin en önemli yansımalarından biridir. Kamu hizmetlerini yürüten idarenin, bu hizmetleri yerine getirirken hukuka aykırı veya kusurlu davranışları sonucunda kişilere verdiği zararları tazmin etme yükümlülüğü vardır. Bu sorumluluk, hem vatandaşların haklarını korumak hem de idarenin keyfi uygulamalarını önlemek amacı taşır. Anayasa’nın 125. maddesinde, idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olduğu ve idarenin, eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu hüküm altına alınmıştır.
2. Hizmet Kusuru
Hizmet kusuru, idarenin yürütmekle yükümlü olduğu bir kamu hizmetinin geç işlemesi, kötü işlemesi veya hiç işlememesi şeklinde ortaya çıkan kusur hâlidir. Hizmet kusurunun unsurları şunlardır:
• • Kamu hizmetinin geç işlemesi
• • Kamu hizmetinin kötü işlemesi
• • Kamu hizmetinin hiç işlememesi
Danıştay’ın yerleşik içtihatlarına göre, hizmet kusurunun varlığı için idarenin kusurlu davranışı ile ortaya çıkan zarar arasında illiyet bağı bulunmalıdır.
3. Kusursuz Sorumluluk Halleri
İdare bazı durumlarda kusuru olmasa dahi zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Buna kusursuz sorumluluk denir. Başlıca kusursuz sorumluluk halleri şunlardır:
• • Sosyal risk ilkesi
• • Fedakârlığın denkleştirilmesi
• • Tehlike ilkesi
4. Tazminat Davaları
İdarenin sorumluluğuna dayalı olarak açılan davalar, idari yargıda ‘tam yargı davası’ olarak adlandırılır. Tam yargı davaları, idari işlem veya eylemlerden dolayı kişisel hakları ihlal edilenlerin, uğradıkları zararın giderilmesi amacıyla açtıkları davalardır. Bu davalarda görevli mahkeme, idare mahkemeleridir.
5. Yürütmenin Durdurulması
Tam yargı davaları ile birlikte veya ayrı olarak yürütmenin durdurulması talep edilebilir. Bu talep, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğacak olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı bulunması şartlarına bağlıdır.
6. Sonuç
İdarenin kusur sorumluluğu, hukuk devleti ve idarenin hesap verebilirliği açısından hayati öneme sahiptir. Hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri çerçevesinde, vatandaşların uğradıkları zararların yargı yoluyla giderilmesi mümkündür. Danıştay kararları, bu konuda idarenin sınırlarını ve yükümlülüklerini somutlaştırmaktadır.